Stanowisko KIG-R po spotkaniu członków Krajowej Rady Zatrudnienia Osób Niepełnosprawnych (KRAZON)z Ministrem Jarosławem Dudą.
Warszawa, 1 lipca 2010 r.
Ldz. KIGR/P/88/2010
Pan
Jarosław Duda
Sekretarz Stanu
Ministerstwo Pracy i Polityki Społecznej
Pełnomocnik Rządu
ds. Osób Niepełnosprawnych
Szanowny Panie Ministrze!
W nawiązaniu do wczorajszego spotkania Pana Ministra z członkami Krajowej Rady Zatrudnienia Osób Niepełnosprawnych (KRAZON), skupiającej największe organizacje środowisk związanych z aktywizacją zawodową osób niepełnosprawnych, dziękuję Panu Ministrowi za jego zorganizowanie i na podstawie ustaleń z tego spotkania przekazuję niniejszym propozycje obszarów do konsultacji w ramach prowadzonych przez Rząd i Sejm prac nad zmianami w systemie finansowania rehabilitacji zawodowej i społecznej osób niepełnosprawnych.
Jednocześnie pragnę podkreślić, iż nie są to końcowe stanowiska naszych organizacji, a jedynie propozycje obszarów do dalszych prac merytorycznych. Tym samym nie są to propozycje konkretnych rozwiązań prawnych stanowiące element formalnych konsultacji społecznych.
Ponadto, poniższe stanowisko wyrażone jest wyłącznie w imieniu Krajowej Izby Gospodarczo-Rehabilitacyjnej a nie jako wspólne stanowisko KRAZON. Pozostałe organizacje zachowały pełną autonomię wyrażania swoich stanowisk.
Po zapoznaniu się z przedstawionymi przez Pana Ministra kierunkami prac nad zmianami w ustawie o rehabilitacji (…), zarówno rządowych, jak i parlamentarnych, Krajowa Izba Gospodarczo-Rehabilitacyjna postuluje co następuje:
1. Odstąpić od zrównania dofinansowania do wynagrodzeń osób niepełnosprawnych na chronionym i otwartym rynku pracy co najmniej jeszcze przez 2011 r.
Samo zrównanie jest w sprzeczności z zasadą równego traktowania podmiotów. Konsekwencją zrównania będzie przekazywanie takich samych kwot pomocy publicznej pracodawcom otwartego i chronionego rynku pracy, przy jednoczesnym pozostawieniu dotychczasowych dodatkowych obowiązków zakładom pracy chronionej.
Nie można również, naszym zdaniem, w jednym zdaniu łączyć kwestii wysokości dofinansowania do wynagrodzeń i jego zrównania dla wszystkich pracodawców z kwestią dalszego funkcjonowania ZPCh w polskim systemie aktywizacji zawodowej osób niepełnosprawnych i formuły funkcjonowania tych zakładów. Najpierw trzeba zdefiniować cele a potem sposób ich osiągnięcia, a nie odwrotnie, co z kolei wymaga pogłębionej debaty merytorycznej i czasu na taką debatę.
2. Rozpoznać możliwość znalezienia oszczędności w systemie w sposób zdywersyfikowany i najmniej wpływający bezpośrednio na prozatrudnieniowy charakter obecnych rozwiązań systemowych.
Organizacje zrzeszone w KRAZON wskazały podczas spotkania z Panem Ministrem szereg propozycji, z którymi nasza Izba również się identyfikuje.
Wśród tych pozycji należy wyróżnić:
- poszerzenie bazy płatników na PFRON o małe i mikro przedsiębiorstwa, np. wprowadzając ustawowy próg zatrudnienia zobowiązującego do wpłat na PFRON na minimum 10-15 pracowników; podstawowym argumentem dla tej propozycji jest częściowe zniwelowanie asymetrii obowiązków i praw podmiotów; dziś firmy zatrudniające poniżej 25 pracowników nie muszą wpłacać kar na PFRON, mogą natomiast korzystać z dotacji w przypadku zatrudnienia choćby jeden osoby niepełnosprawnej i to na ¼ etatu;
- przeanalizowanie zasadności dofinansowania do wynagrodzeń wszystkich niepełnosprawnych pracowników na otwartym rynku pracy w przypadku wskaźnika zatrudnienia powyżej 6% i rozważenie przyjęcia zasady dofinansowania wyłącznie do pracowników powyżej 6% minimalnego progu zatrudnienia;
- przeanalizowanie poziomu dofinansowań do składek na ubezpieczenia społeczne osób niepełnosprawnych prowadzących działalność gospodarczą – obecny kierunek prac ustawowych może doprowadzić do sytuacji, że dofinansowanie do składek na ubezpieczenia społeczne niepełnosprawnych przedsiębiorców może być wyższe niż dofinansowanie do wynagrodzenia niepełnosprawnego pracownika; czy taki powinien być cel zmian?
3. Zastosować zasadę solidaryzmu w przypadku konieczności obniżenia poziomu dofinansowania do wynagrodzeń, o ile nie da się mu zapobiec innymi sposobami.
Zakładając odstąpienie od zrównania dofinansowania do wynagrodzeń na otwartym i chronionym rynku pracy jeszcze w 2011 r., ewentualne obniżenie tego dofinansowania w 2011 r. należy w równym stopniu zastosować do obu rynków pracy. Może to oznaczać np. zmniejszenie dofinansowania do wynagrodzeń o 10% dla wszystkich podmiotów, a nie o 30% tylko dla ZPCh. Równolegle należałoby proporcjonalnie obniżyć dofinansowanie do składek na ubezpieczenia społeczne dla niepełnosprawnych przedsiębiorców.
4. Umożliwić zakładom pracy chronionej zaktywizowanie części środków Zakładowych Funduszy Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych (ZFRON) jako dodatkowego źródła finansowania dopłat do wynagrodzeń osób niepełnosprawnych.
Od dwóch lat Krajowa Izba Gospodarczo-Rehabilitacyjna wnioskuje do Pełnomocnika Rządu ds. Osób Niepełnosprawnych o wykorzystanie decyzji Komisji Europejskiej w sprawie pomocy publicznej dla przedsiębiorstw w związku z kryzysem gospodarczym. Perspektywa finansowa tej formy pomocy publicznej kończy się z 31.12.br., a Rząd RP do tej pory nie opracował i nie wdrożył w tym zakresie żadnych programów pomocowych wynikających z zatrudniania osób niepełnosprawnych. Postulowaliśmy możliwość korzystania z pożyczek z ZFRON, a także o możliwość refundacji z ZFRON dodatkowych kosztów zatrudniania osób niepełnosprawnych, jako uzupełnienie do refundacji z PFRON. Dziś już wiemy, że nic z tego nie będzie.
W świetle niewątpliwie niepełnego wykorzystania przez ZPCh środków gromadzonych na ZFRON (głównie z powodu skomplikowanych procedur ich rozliczania jako pomocy publicznej oraz zbyt niskiego dla wielu firm progu maksymalnego pomocy de minimis) nie możemy zaakceptować prób „wyrwania” zakładom tych środków na rzecz PFRON (odniesienie do rządowej propozycji przekazywania przez ZPCh do PFRON nawet do 50% ulg tworzących te środki). Po co przekazywać środki z ZFRON do PFRON, żeby później PFRON zwracało je nam w postaci SOD? Czy zamierzamy dorabiać w ten sposób banki? Po co wydłużać drogę pieniądza na wsparcie zatrudniania niepełnosprawnych. Czy nie prościej by było umożliwić pracodawcom przekazywanie części środków z ZFRON na dofinansowanie do wynagrodzeń pracowników w macierzystej firmie? Proste i eleganckie.
Kwestia organu udzielającego pomocy publicznej i stosownych zaświadczeń, aby była ona zgodna z przepisami Unii Europejskiej, jest zupełnie drugorzędna i ma wyłącznie charakter techniczny. Ważniejsza jest wola polityczna i skłonność do wdrażania nowych rozwiązań, innych niż zabieranie dotychczasowych środków. Ponadto, należałoby przeanalizować zgodność z konstytucją pozbawiania firm swobody dysponowania uzyskanymi już ulgami, a przede wszystkim racjonalność takich działań.
5. Odstąpić od propozycji radykalnych zmian o charakterze systemowym.
Jedną z takich propozycji jest pomysł likwidacji art. 22 ustawy o rehabilitacji. Krajowa Izba Gospodarczo-Rehabilitacyjna wyraża wobec takich propozycji zdecydowany sprzeciw. Jest to integralny element tzw. systemu kwotowego, obecnie obowiązującego w Polsce. Ma on charakter silnie prozatrudnieniowy jako alternatywa do wpłacania kar na PFRON. Jedyne co, naszym zdaniem, można rozpatrywać to ewentualne ograniczenie wysokości udzielanych ulg we wpłatach na PFRON i to raczej jako rozwiązanie przejściowe. Pozostaje kwestią dyskusji i analiz skala obniżki z jednej strony akceptowalna dla ZPCh, z drugiej zaś dająca odczuwalny wzrost wpłat na PFRON.
Inną propozycją rządową jest likwidacja ulg w podatkach i opłatach lokalnych. Argument, że nie są one wprost związane z poziomem zatrudnienia osób niepełnosprawnych jest, naszym zdaniem, nietrafny. ZPCh działają w różnych branżach, różnych formach organizacyjnych i w oparciu o różnej wartości majątek. Z tego też powodu ponoszą różne koszty ogólne swojej działalności, w tym koszty zarządu i infrastruktury, nie zawsze wprost proporcjonalne do stanu zatrudnienia. Bez nadbudowy nie może funkcjonować produkcja, obrót towarowy czy sieć usług, a w każdym z tych przypadków koszty ogólne pozostają w różnej proporcji do kosztów bezpośrednich, niemniej ewidentnie są konieczne do poniesienia w celu prowadzenia działalności gospodarczej w ogóle.
6. Przyjąć, jako główną, zasadę dywersyfikacji źródeł pozyskiwania środków finansowych na zabezpieczenie realizacji zadań PFRON.
Przegląd możliwych źródeł ewentualnych oszczędności w systemie finansowego wspierania zatrudniania osób niepełnosprawnych powinien być prowadzony z zachowaniem, jako nadrzędnej, zasady nie likwidowania zadań czy celów, a jedynie ewentualnego częściowego i okresowego ich ograniczania. Bezpieczniejsze dla całego systemu jest zabieranie „małą łyżeczką” z różnych obszarów wydatków związanych z zatrudnianiem osób niepełnosprawnych niż radykalne zięcia lub likwidacja finansowania któregokolwiek ze stałych integralnych elementów obecnego systemu. Nie można zmierzać do rozwiązań skrajnych. Zgadzamy się, że równolegle muszą zostać zachowane jakieś środki na rehabilitację społeczną, jako część działań przygotowujących osoby niepełnosprawne do zatrudnienia. Nie możemy się jednak zgodzić na sytuację, w której tysiące niepełnosprawnych będzie chodziło z teczkami pełnymi zaświadczeń i dyplomów jako wykształceni bezrobotni, bo nie będzie miał ich kto zatrudnić. We wszystkim konieczny jest umiar i wyważenie różnych interesów społecznych i gospodarczych. Zwłaszcza, że nie ma nawet jeszcze zarysu koncepcyjnego jakiegokolwiek alternatywnego do obecnego systemu finansowego i organizacyjnego wspierania zatrudniania osób niepełnosprawnych w Polsce.
Przekazując powyższe uwagi tradycyjnie deklarujemy pełną otwartość na dyskusję nad innymi możliwymi rozwiązaniami oraz współpracę w ich koncepcyjnej i merytorycznej analizie w procesie formalnych konsultacji społecznych zarówno na szczeblu administracji rządowej jak i podczas prac parlamentarnych.
Z poważaniem
Prezes Zarządu KIG-R
Włodzimierz Sobczak |
