w sprawie możliwości finansowania, w ramach IPR, wydatków na wyeliminowanie barier funkcjonalnych
Warszawa, dnia 16.02.2010 r.
L.dz. KIG-R/PP/2010/19/EB
Pan
Jarosław Duda
Pełnomocnik Rządu do Spraw
Osób Niepełnosprawnych
Sekretarz Stanu
Ministerstwo Pracy i Polityki Społecznej
Szanowny Panie Ministrze,
Do Krajowej Izby Gospodarczo-Rehabilitacyjnej, zwrócił się z prośba o interwencję zakład pracy chronionej – członek Izby – w związku z uzyskaną odpowiedzią z Biura Pełnomocnika Rządu do Spraw Osób Niepełnosprawnych w Ministerstwie Pracy i Polityki Społecznej, jakoby działania zmierzające do wyeliminowania bądź zmniejszenia ograniczeń funkcjonalnych niepełnosprawnych pracowników nie wpływały na zmniejszenie ich ograniczeń zawodowych, w związku z czym działania takie, i w ramach ich finansowane wydatki, nie mogą być pokrywane ze środków zakładowego funduszu rehabilitacji przeznaczonych na indywidualne programy rehabilitacji.
Wyrażamy zdziwienie i sprzeciw wobec stanowiska prezentowanego przez Biuro Pełnomocnika Rządu do Spraw Osób Niepełnosprawnych.
Krajowa Izba Gospodarczo-Rehabilitacyjna pragnie wskazać, co następuje:
Zgodnie z art. 8 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz. U. z 2008 r. Nr 14, poz. 92, z późn. zm.), rehabilitacja zawodowa ma na celu ułatwienie osobie niepełnosprawnej uzyskania i utrzymania odpowiedniego zatrudnienia i awansu zawodowego przez umożliwienie jej korzystania z poradnictwa zawodowego, szkolenia zawodowego i pośrednictwa pracy.
Do realizacji celu, o którym mowa wyżej, niezbędne jest:
1) dokonanie oceny zdolności do pracy, w szczególności przez:
a) przeprowadzenie badań lekarskich i psychologicznych umożliwiających określenie sprawności fizycznej, psychicznej i umysłowej do wykonywania zawodu oraz ocenę możliwości zwiększenia tej sprawności,
b) ustalenie kwalifikacji, doświadczeń zawodowych, uzdolnień i zainteresowań;
2) prowadzenie poradnictwa zawodowego uwzględniającego ocenę zdolności do pracy oraz umożliwiającego wybór odpowiedniego zawodu i szkolenia;
3) przygotowanie zawodowe z uwzględnieniem perspektyw zatrudnienia;
4) dobór odpowiedniego miejsca pracy i jego wyposażenie;
5) określenie środków technicznych umożliwiających lub ułatwiających wykonywanie pracy, a w razie potrzeby - przedmiotów ortopedycznych, środków pomocniczych, sprzętu rehabilitacyjnego itp.
Natomiast pojęcie „niepełnosprawność” obejmuje różne ograniczenia funkcjonalne jednostek ludzkich w każdym społeczeństwie, wynikające z uszkodzenia zdolności wykonywania jakiejś czynności w sposób uważany za normalny, typowy. Ograniczenia te mogą mieć charakter stały lub przejściowy, całkowity lub częściowy, mogą dotyczyć sfery sensorycznej, fizycznej i psychicznej.
W roku 1980 Światowa Organizacja Zdrowia przyjęła i ogłosiła Międzynarodową Klasyfikację Uszkodzeń, Niepełnosprawności i Upośledzeń, w której to koncepcja niepełnosprawności określona została jako biologiczna.
W procesie powstawania niepełnosprawności lub procesie stawania się osobą niepełnosprawną koncepcja ta przyjmuje trzy wymiary:
- uszkodzenie (impairment) – oznacza wszelki brak lub anormalność anatomicznej struktury narządów oraz brak lub zaburzenie funkcji psychicznych lub fizjologicznych organizmu, na skutek określonej wady wrodzonej, choroby lub urazu;
- niepełnosprawność funkcjonalna (disability) – oznacza wszelkie ograniczenie lub brak, wynikający z uszkodzenia, zdolności wykonywania czynności w sposób i w zakresie uważanym za normalny dla człowieka;
- upośledzenie lub niepełnosprawność społeczna (handicap) – oznacza mniej uprzywilejowaną lub mniej korzystną sytuację danej osoby, wynikającą z uszkodzenia i niepełnosprawności funkcjonalnej, która ogranicza lub uniemożliwia jej wypełnianie ról związanych z jej wiekiem, płcią, oraz sytuacją społeczną i kulturową.
W 1997 roku Światowa Organizacja Zdrowia przedstawiła zmodyfikowaną i skorygowaną wersję Klasyfikacji pod nazwą Międzynarodowa Klasyfikacja Uszkodzeń, Działań i Uczestnictwa z podtytułem Podręcznik Wymiarów Niepełnosprawności i Funkcjonowania opartą na tzw. biopsychospołecznej koncepcji niepełnosprawności, która stara się połączyć biologiczną i społeczną koncepcję niepełnosprawności.
Zgodnie z założeniami tej koncepcji człowiek jest istotą złożoną i z punktu widzenia fizycznego stanowi organizm o ściśle określonej strukturze i harmonijnym funkcjonowaniu, jest również istotą społeczną, co oznacza, że żyje w określonym środowisku i wypełnia w tym środowisku pewne role zgodnie ze swoim wiekiem, płcią i pozycją społeczną.
Ze społecznego punktu widzenia niepełnosprawność nie jest zatem tylko właściwością osoby, lecz zespołem warunków środowiska społecznego i fizycznego (bariery społeczne, ekonomiczne, prawne, architektoniczne i urbanistyczne), które powodują trudności, ograniczenia i problemy osoby niepełnosprawnej.
Człowiek funkcjonuje na trzech poziomach: biologicznym, jednostkowym i społecznym. Przeciętny człowiek, tzw. pełnosprawny, funkcjonuje na normalnym poziomie, ustalonym przez przyjęte normy lub standardy zdrowotne oraz przyjęte w danym społeczeństwie formy zachowania się. Poziom funkcjonowania człowieka może jednak być obniżony w stosunku do tych norm i standardów, na skutek stanu zdrowia, a więc na skutek wady wrodzonej, choroby, urazu lub zmian starczych.
W polskim prawie pojęcie „osoba niepełnosprawna” pojawiło się w 1982 r. w Uchwale Sejmu w sprawie inwalidów i osób niepełnosprawnych. W następnych latach podejmowano wiele prób zdefiniowania tego pojęcia.
Efektem tych prób w 1996 r. powstała definicja opracowana przez grupę specjalistów powołanych przez Pełnomocnika ds. Osób Niepełnosprawnych w następującym brzmieniu:
„Niepełnosprawną jest osoba, której stan fizyczny /lub/ psychiczny trwale lub okresowo utrudnia, ogranicza lub uniemożliwia wypełnienie zadań życiowych i ról społecznych zgodnie z przyjętymi normami prawnymi i społecznymi”.
Podobna definicja zawarta jest w Karcie Praw Osób Niepełnosprawnych uchwalonej w 1997 r. przez Sejm RP. Najnowsza i będąca w powszechnym użyciu jest definicja zawarta w ustawie o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych, która brzmi:
Niepełnosprawność - oznacza trwałą lub okresową niezdolność do wypełniania ról społecznych z powodu stałego lub długotrwałego naruszenia sprawności organizmu, w szczególności powodującą niezdolność do pracy.
Definicja ta dała podstawy do określenia trzech stopni niepełnosprawności. Każdy z tych stopni określa stan zdrowia z uwzględnieniem kryterium zawodowego.
W definicjach tych zawarte są obok kryteriów zawodowych kryteria społeczne: zdolność do samodzielnej egzystencji i konieczność pomocy lub opieki ze strony innych osób, z uwagi na to, że ustawa dotyczy także rehabilitacji społecznej.
Wszelkie podziały na stopnie niepełnosprawności określają stan fizyczny lub psychiczny oraz zdolność do wykonywania pracy.
Możliwości i ograniczenia zawodowe osób niepełnosprawnych są zróżnicowane w zależności od rodzaju stopnia uszkodzenia poszczególnych narządów oraz ograniczenia sprawności organizmu. Są więc one różne u osób z uszkodzeniem narządu ruchu, narządów wewnętrznych, narządu wzroku, słuchu, z upośledzeniem umysłowym, z zaburzeniami psychicznymi i z równoczesnym upośledzeniem kilku narządów.
W związku z tym każda z tych grup posiada szczególne dla swojego rodzaju możliwości i ograniczenia w podejmowaniu pracy zawodowej. Świadomość ich występowania pozwala przystosować stanowiska pracy tak, aby ograniczenia, w tym funkcjonalne związane z niepełnosprawnością nie były przeszkodą w wykonywaniu zawodu, jak też wypełnianiu ról społecznych.
Biuro Pełnomocnika Rządu do spraw Osób Niepełnosprawnych w swoim piśmie znak: BON-I-52312-34-WK/08 wskazało, że …”na podstawie § 2 pkt 12 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 19 grudnia 2007 r. w sprawie zakładowego funduszu rehabilitacji osób niepełnosprawnych (Dz. U. Nr 245, poz. 1810), ze środków zgromadzonych na tym funduszu sfinansowaniu podlegają indywidualne programy rehabilitacji, mające na celu zmniejszenie ograniczeń zawodowych wynikających z rodzaju i stopnia niepełnosprawności.
Katalog kosztów do sfinansowania w ramach indywidualnych programów rehabilitacji jest katalogiem otwartym, bowiem w § 2 ust. 1 pkt 12 lit. f) w/w rozporządzenia wskazano, że mogą być finansowane inne koszty ponoszone w ramach realizacji programów rehabilitacji.
Wobec tego - co do zasady – możliwe jest dokonanie każdego wydatku, który przyczyni się do zmniejszenia ograniczeń zawodowych osób niepełnosprawnych objętych programem.
Należy przy tym podkreślić, że w przypadku wątpliwości organu, co do zasadności poniesionego wydatku niezbędne będzie uzyskanie od pracodawcy informacji wskazującej na taki związek.
Taka sytuacja może mieć miejsce wówczas, gdy niepełnosprawny pracownik posiada poważne ograniczenia w zakresie mobilności wynikające z jego niepełnosprawności, co w poważnym stopniu utrudnia mu wykonywanie obowiązków służbowych, a pracownikowi zatrudnionemu na tym stanowisku nie przysługuje samochód służbowy. Wówczas komisja rehabilitacyjna może wnioskować o dokonanie zakupu samochodu służbowego do wykorzystania przez takiego pracownika niepełnosprawnego. Kolejnym przypadkiem może być sytuacja w której pracownik ze względu na niepełnosprawność traci zdolność do pracy na danym stanowisku, ale nie ma przeciwwskazań do zatrudnienia go na stanowisku kierowcy.”
Tak zatem, w piśmie znak: BON-I-52312-34-WK/08, Biuro Pełnomocnika Rządu do Spraw Osób Niepełnosprawnych wskazuje na możliwość sfinansowania ze środków ZFRON przeznaczonych na indywidualne programy rehabilitacji samochodu jako zmniejszającego ograniczenia zawodowe w zakresie mobilności wynikające z niepełnosprawności pracownika, natomiast w piśmie z dnia 27 stycznia 2010 r. BON-I-53211-224-IKW/09 wskazuje, że …”trudności w dojazdach do pracy i z pracy, nawet w przypadku osób niepełnosprawnych mających problem z korzystaniem z publicznych środków transportu mogą być traktowane jedynie jako ograniczenia funkcjonalne i nie wpływają na ograniczenia zawodowe tych osób.”
Takie stanowisko Biura Pełnomocnika Rządu do Spraw Osób Niepełnosprawnych nie znajduje, naszym zdaniem, uzasadnienia w świetle przytoczonych powyżej definicji i argumentów.
Biorąc pod uwagę powyższe zwracamy się do Pana Ministra o podjęcie działań mających na celu wyeliminowanie z obrotu prawnego stanowiska Biura Pełnomocnika Rządu do Spraw Osób Niepełnosprawnych zawartego w piśmie z dnia 27 stycznia 2010 r. BON-I-53211-224-IKW/09, które, naszym zdaniem, uniemożliwia pełną realizację ustawowych praw osób niepełnosprawnych i wywiązywanie się pracodawców z ich ustawowych obowiązków wobec tych osób.
Z poważaniem
Włodzimierz Sobczak
P R E Z E S ZARZĄDU KIG-R |
